مبحثی به نام کاربردشناسی در ترجمه وجود دارد. این مبحث مربوط به منظور نویسنده یا گوینده یک متن است. شما به عنوان یک مترجم متنی را میبینید کوتاه یا بلند و ناگزیر در پیِ معنای کلماتِ متن هستید. کلمهای میبینید که در ترجمهی آن مشکلِ مفهومی وجود دارد یا بهتر است بگویم که شما میدانید با ترجمه کلمه به کلمه متن خود از زبان مبدا به زبان مقصد چیزی عاید مخاطب نخواهد شد. در واقع با ترجمه کلمه به کلمه، مخاطب را وارد چالش ذهنی خواهید کرد و مخاطب، خود باید تشخیص آن را به عهده بگیرد. حال آنکه ممکن است به اشتباه افتاده و منظور نویسنده یا گوینده را جور دیگری متوجه شود.
در اینجا منظورشناسی نویسنده یا گوینده مطرح است. برای حلِ چنین مشکلی، مترجم باید کلمه یا عبارت نامفهوم را در بافت و متن در نظر بگیرد و به آن صورت حدسهای خود در مورد معنای کلمه را بسنجد. ممکن است برای یک کلمه، دو یا سه حدس داشته باشد.
یک مثال ساده مثلا کلمه ‘iron’:
این کلمه هم به معنای ‘آهن’ و هم به معنای ‘اتو یا اتوکشیدن’ است.
چنین کلمهای را میتوان تنها در بافت متن شناخت. چنانچه در جملهای مانند:
I am ironing
شما باید این کلمه را به معنای ‘اتوکشیدن’ ترجمه کنید. حال آنکه در جمله:
The iron is heaten more than needed. So put it in water to make it cold sooner.
در متن بالا، کلمه را با معنای آهن ترجمه خواهید کرد، به دلیل آنکه گذاشتن اتو در آب کاری غیرمنطقی است. در این زمان است که شما از دانش قبلی و تجربی خود استفاده میکنید.
از این مثالهای کوچک که بگذریم، به عبارتهایی میرسیم که گاهی بافت یا متنی برای آنها وجود ندارد. برای مثال شما میتوانید این علامت را درنظر بگیرید:
Heated Attendant… Parking
شما با دیدن چنین جملهای در یک تابلو متوجه وجود یک پارکینگ میشوید. اما آیا این عبارت به معنای ‘همراه گرم شده در یک پارکینگ است؟’
چنین ترجمهای دور از منطق است و اصلا چنین چیزی وجود ندارد. بنابراین باید درپیِ این باشیم که منظور نویسنده را دریابیم؛ به آن صورت که به محیط موردنظر نویسنده و گوینده دقت کنیم و منظور او را متوجه شویم و همچنین میتوانیم از دانش قبلی خود در این مسیر کمک بگیریم.
حالا برگردیم به سراغ ترجمه عبارت… مسلما در این عبارت منظور نویسنده وجود پارکینگی است که نگهبانی برای محافظت از ماشین هم در آن وجود خواهد داشت.
نتیجهگیری:
“تفسیرها از ‘معنای’ علامت تنها بر اساس کلمات نیست، بلکه به آنچه فکر میکنیم نویسنده قصد انتقالش را داشته بستگی دارد.”
پینوشت: عبارت نامبرده برای مثال ‘Heated Attendant PARKING’ و نتیجهگیری آخر، برگرفته از کتاب ‘مطالعات زبان’ نوشتهی جورج یول میباشد.
سلام. سراغ مبحث بسیار مهمی رفتین.احسنت.این مبحث شناخت مفهوم در ترجمه به نظرم یکی از مواردیه که برای اکثر افرادی که دانش علمی اصول ترجمه رو نمی دانند اگر به زبان ساده مطرح بشه (مثل این مقاله شما،) میتونه خیلی مفید و کاربردی باشه.
سلام. سپاس از لطف شما. امیدوارم موثر واقع بشه.