آیا می‌دانستید تصور ما از جهان به شیوه استعاری شکل می‌گیرد؟

ما می‌توانیم برای رساندنِ بهتر منظور خود، از شیوه‌های استعاری در گفتار یا نوشتار خود استفاده کنیم. در آن صورت هم می‌توانیم مساله زیباشناختی را در متن درنظر بگیریم و هم اینکه ذهن مخاطب بیشتر با نوشته یا گفته ما مانوس بشود و آن را خیلی خوب درک بکند.

ما تصوراتی برای هر پدیده و موجود بر اساس شکل یا ظاهر آن در دنیای اطراف در ذهن خود داریم. به این صورت، پدیده‌ها و مقوله‌ها را طبقه‌بندی می‌کنیم. یک‌سری مقوله‌ها را بنیادی قرار می‌دهیم یعنی آن‌ها را به عنوان اصل و الگو درنظر می‌گیریم و بقیه مقوله‌ها را در مقایسه با آن در سطوح بالاتر یا پایین‌تر یا هم‌سطح با آن طبقه‌بندی می‌کنیم. وقتی می‌گوییم مقوله‌ای بنیادی است یعنی ما اصل و ریشه چیزی را در زبان درنظر می‌گیریم. یعنی آن اصل قابل‌تصور است و مانند برخی دیگر انتزاعی نیست. برای شناخت بهتر مقوله‌های انتزاعی از تعبیرهای استعاری استفاده می‌کنیم.

می‌توانیم موجودات جهان را به سه طبقه کلی شخص، موجود زنده و شیء درنظر بگیریم. به کمک تجربه‌های بنیادی خودمان (طرح‌واره‌های فضایی در مورد هرچیزی در جهان) و مقوله‌های بنیادی و بر پایه طبقه‌بندی عام موجودات استعاره‌سازی کنیم و مفهوم استعاری مقوله‌های انتزاعی را درک کنیم.

برای مثال واژه ‘فکر‘ را می‌خواهیم عینی و ملموس بیان کنیم و برای همین از طبقه بندی عام استفاده می‌کنیم.

فقر فکری
افکار زنده
جمود فکری
فکر خام/ فکر پخته

با این اوصاف شیوه استعاری یعنی چی؟
یعنی با درنظر گرفتنِ تجربه‌های بنیادی خود یا طرح‌واره‌های فضایی که از هر مقوله‌ای در جهان در ذهن ما شکل گرفته، یک مقوله عینی (بنیادی، چیزی که ما به وضوح آن را می‌بینیم و درک می‌کنیم) را با یک مقوله ذهنی (انتزاعی) ادغام کنیم و با بیان استعاری، مفهوم مقوله انتزاعی را ملموس سازیم.

برای چنین تعبیرهای استعاری قالب‌های مختلفی وجود دارد که شامل:

تشبیه (simile)
استعاره (metaphor)
اصطلاح (idiom)
ضرب المثل (proverb)

و اما در مورد ترجمه تعابیر استعاری:

باید در نظر داشت که تعابیر به فرهنگ هر زبان وابسته هستند و ممکن است تصاویر ذهنی متفاوتی از یک واژه در زبان‌های مختلف وجود داشته باشد. بنابراین ترجمه آن‌ها به زبان مقصد کار ساده‌ای نیست و باید منطبق با فرهنگ زبان مقصد این تعابیر استعاری را ترجمه کرد.

 

پی‌نوشت: ایده‌پردازی در مورد استعاره برگرفته از کتاب ‘کاربرد اصطلاح‌ها و تعبیرها در ترجمه’ نوشته‌ی ‘دکتر رضا نیلی‌پور’ می‌باشد.